Gebruik en onderhoud van meetinstrumenten


Elke installateur en onderhoudsmonteur maakt gebruik van meetinstrumenten. Een nieuwe installatie dient optimaal te worden afgesteld of gecontroleerd op een goede werking. Een bestaande installatie ondergaat een periodieke controle of werkt niet goed en het probleem dient te worden vastgesteld voordat het kan worden verholpen. In deze situaties moeten goede metingen worden verricht door een gekwalificeerd persoon.

Welk instrument is nodig?

De keuze van een meetinstrument lijkt vaak eenvoudig. Er wordt een instrument aangeschaft dat de juiste grootheden meet, zoals druk, temperatuur, gasconcentratie, spanning of stroomsterkte. De meting wordt verricht en aan de hand van de aangegeven meetwaarde worden conclusies getrokken. Er zijn echter een aantal zaken waarmee rekening moet worden gehouden. Het is verstandig een instrument te kiezen met een meetbereik en nauwkeurigheid die passen bij de werkzaamheden. Daarnaast dient het toestel gebruiksvriendelijk en betrouwbaar te zijn. De belangrijkste overweging bij de aanschaf van een meetinstrument is echter vaak de regelgeving die van toepassing is bij de meting. Een onderhoudsmonteur die gasdruk wil meten bij een cv-installatie dient bijvoorbeeld te werken volgens de NBN EN 50379:2005 deel 2. In deze norm staan de meetmethodiek en de eisen waaraan de meetinstrumenten dienen te voldoen uitgebreid omschreven. Als het meetinstrument wordt gebruikt voor een selectieve meting en niet is gecertificeerd volgens deze norm, kan de onderhoudsmonteur in de problemen komen wanneer hij aansprakelijk wordt gesteld voor schade. Het is aan te raden u goed te laten adviseren door een meetinstrumentenleverancier met een goed productenpakket, kennis van zaken en de juiste faciliteiten.

Aansprakelijkheid

De persoon die als laatste onderhoud heeft gedaan aan een installatie is aansprakelijk voor de juiste werking. Indien de installatie niet goed functioneert of er zelfs sprake is van een calamiteit, dan wordt het installatie- of onderhoudsbedrijf vaak aansprakelijk gesteld. Dit bedrijf dient vervolgens aan te tonen dat de werkzaamheden volgens de geldende regels en binnen de specificaties van de fabrikant van de installatie zijn verricht. Hiervoor moeten de juiste meetinstrumenten gebruikt zijn, meetrapporten met de juiste meetwaarden beschikbaar zijn en moet de nauwkeurigheid en betrouwbaarheid van de metingen aantoonbaar zijn door middel van kalibratiecertificaten. Als aan al deze eisen voldaan is, kan de aansprakelijkheid worden doorgegeven aan een andere partij, zoals bijvoorbeeld de fabrikant van de installatie.

Technologische ontwikkelingen

Toepassing van nieuwe technologie in meetinstrumenten moet ten goede komen aan de duurzaamheid, nauwkeurigheid, snelheid, functionaliteit of het milieu. Een goed voorbeeld hiervan is de toepassing van een aanraakgevoelig navigatieveld in combinatie met een TFT kleurendisplay. Hierbij is niet voor elke functie van het meetinstrument een afzonderlijke knop aangebracht, maar wordt het toestel bestuurd door iconen in het display, die worden geactiveerd door erheen te navigeren. Als de fabrikant van het meetinstrument nieuwe applicaties ter beschikking stelt, kan de eigenaar van het meetinstrument nieuwe firmware downloaden en in het toestel installeren. Hierdoor verschijnen nieuwe iconen en menu’s in het display waarmee de nieuwe functionaliteit kan worden aangestuurd. Een recente toepassing is de automatische dichtheidstest bij een drukverschilmeter. Hierbij telt het instrument een door de gebruiker ingesteld tijdsinterval af, waarna de drukdaling over dit interval wordt weergegeven. Deze applicatie is ideaal voor lekdichtheidstesten aan gasleidingen.

Een ander voorbeeld is de ontwikkeling van ECO-sensortechnologie. Deze technologie biedt een langere gebruiksduur van de sensoren in rookgasanalysers. Hierdoor is vervanging van deze sensoren veel minder vaak nodig, wat zowel de onderhoudskosten voor de gebruiker als het milieu ten goede komt. Daarnaast worden bij de fabricage van ECO-sensoren materialen gebruikt die het milieu minder zwaar belasten.

Communicatie

Steeds vaker worden moderne communicatieprotocollen toegepast bij meetinstrumenten. In het verleden beperkte dit zich vaak tot een RS-232 poort, maar tegenwoordig is het gebruik van infraroodtechnologie (IrDA), USB en zelfs draadloze Bluetooth® communicatie veel gezien. Omdat naast directe aflezing van meetresultaten ook de opslag van meetrapporten steeds belangrijker wordt, zijn meetinstrumenten steeds vaker voorzien van een intern geheugen. De opgeslagen meetresultaten kunnen dan met één van de bovengenoemde communicatieprotocollen naar een laptop, pc, smartphone, tablet of printer worden verzonden. Soms kan de opslagcapaciteit van een laptop, pc, … worden gebruikt om meetresultaten gedurende langere tijd te loggen.

Een andere toepassing van communicatie is het leggen van een verbinding tussen een meetsonde en de bedienings/uitleeseenheid. Een voorbeeld hiervan is de BLAUWE LIJN® Klima Check 100. Dit is een kleine opnemer voor luchtsnelheid, luchthoeveelheid en temperatuur in ventilatiekanalen. Via een draadloze Bluetooth®verbinding wordt contact gemaakt met de EUROLYZER STe, die de meetresultaten weergeeft op het display. Dit geeft de gebruiker een ongekende mate van bewegingsvrijheid omdat er zich geen slangen en draden tussen de opnemer en de uitleeseenheid bevinden.

Onderhoud en kalibratie

Een meetinstrument heeft onderhoud nodig om goed en betrouwbaar te blijven functioneren. Sensoren en accu’s zijn aan slijtage onderhevig en dienen tijdig te worden vervangen. Sommige meetinstrumenten maken gebruik van verbruiksonderdelen, zoals filters die regelmatig schoongemaakt of vervangen moeten worden om een goede werking van het instrument te kunnen handhaven. Door invloed van externe factoren, zoals temperatuurswisselingen of een val van het instrument, kunnen defecten ontstaan die de werking van het meetinstrument beïnvloeden. Deze defecten zijn lang niet altijd gemakkelijk waarneembaar. Het is dus verstandig om uw meetinstrument periodiek te laten onderhouden, waarbij deze zaken worden gecontroleerd en indien nodig actie wordt ondernomen. Daarnaast is kalibratie van een meetinstrument belangrijk als het instrument wordt gebruikt voor selectieve metingen. Dit zijn metingen waarbij het meetresultaat gebruikt wordt om een oordeel over de staat van een installatie te vellen. Dit in tegenstelling tot indicatieve metingen waarbij de aanwezigheid van een grootheid wordt vastgesteld en de exacte meetwaarde niet van belang is. Als een meetinstrument wordt gekalibreerd, worden de meetresultaten vergeleken met een internationale standaard, waarna de afwijkingen van het instrument worden gerapporteerd. U kunt als eigenaar of gebruiker van het meetinstrument de geconstateerde afwijkingen aflezen op het kalibratiecertificaat en deze gebruiken om de nauwkeurigheid van uw metingen aan te tonen in het geval dat u aansprakelijk wordt gesteld. Als tijdens de kalibratie wordt geconstateerd dat de meetwaarden buiten de specificaties vallen, kan het instrument worden gejusteerd. Hierbij wordt het toestel bijgesteld zodat de meetwaarden zo goed mogelijk binnen de specificaties vallen. Hierna moet natuurlijk een nieuwe kalibratie worden verricht. Voor service en kalibratie van een meetinstrument zijn specifieke kennis, onderdelen en software nodig. Het is dus zeer belangrijk dat het onderhoud wordt uitgevoerd door een partij die beschikt over deze middelen. Deze partijen worden over het algemeen aangeduid met de term Geautoriseerd Service Centrum.